«تالشی» (زبان قوم تالش)، یکی از زبان های ایرانی نوی شمال غربی ست که در سـده های گذشته، در پهنه ی نسبتاً گسترده ای از شمال غرب ایران آن روزگار رایج بوده؛ ولی بر اثر نفوذ زبان های دیگر، مخصوصاً زبان ترکی، به مرور از دایره و محدوده ی گسترش آن کاسته شده است. این زبان ایرانی جدید، اکنون در امتداد رشته کوه های تالش، در استان های گیلان و اردبیل ایران و نیز در نواحی جنوب شرقی جمهوری آذربایجان به کار می رود.
تالشی از تنوّع گویشی و لهجه ای بسیار برخوردار است؛ امّا تالش شناسان و پژوهندگان زبان های ایرانی، گویش های این زبان را به سه دسته ی کلّی «شمالی، مرکزی و جنوبی» تقسیم کرده اند.
«گویش شمالی»، تالشی رایج در جمهوری آذربایجان، مناطق تالش نشین اردبیل (نمین و عنبران)، آستارا و بخش اعظم شهرستان تالش فعلی را دربرمی گیرد و از نظر وسعت جغرافیایی، بزرگ ترین گویش تالشی ست. «گویش مرکـزی»، شامل تالشی رایج در مناطق جنوبی شهرستان تالش و شهرستان رضوان شهر می باشد و «گویش جنوبی» نیز، تالشی شهرستان ماسال، بخش هایی از صومعه سرا، شهرستان های فومن و شفت و برخی از مناطق تالش نشین شهرستان های رشت و رودبار را پوشش می دهد.
در میان زبان های ایرانی نوی نیمه ی غربی، «آذری» یا «تاتی جنوبی»، به علاوه ی برخی از گویش های رایج در نواحی مرکزی ایران، آن چنان با تالشی در پیوند اند که در حقیقت باید مجموعه ی آن ها را باهم و به عـنـوان گویش های بازمانده از یک زبان ایرانی مورد مطالعه قرار داد.
ارتباط و پیوستگی گویش تاتی رایج در «درِه ی شاهــرود خلـــخال» با تالشی تا بدان پایه است که به اعتقاد بـــرخی از محقـّقان، باید خلــخالی (تاتی شاهــــرود) را یکی از گــویش های تالــشی به شمار آورد.
بعد از تاتی جنوبی و گویش های مرکزی ایران، پیوستگی واژگانی و دستوری گیلکی، تبری (مازندرانی)، کردی و بلوچی (به عنوان دیگر زبان های ایرانی شمال غربی) با تالشی بسیار چشم گیر و حائز اهمیّت است. جدای از این، تالشی با زبان ها و گویش ها ی ایرانی شرقی نیز ویژگی های مشترک و نزدیک بسیار دارد؛ چیزی که کمتر به آن توجـّه شده است.

POWERED BY
BLOGFA.COM